ธนบัตรนอกจากจะใช้ในการชำระหนี้แล้วยังต้องมีคุณค่าทางศิลปะ มีความประณีตสวยงาม และเน้นเอกลักษณ์ความเป็นไทย ดังนั้น เพื่อคงไว้ซึ่งความน่าเชื่อถือสมเป็นสื่อกลางสำหรับใช้ในการแลกเปลี่ยน อย่างไรก็ดีแม้ธนบัตรของไทยจะมีลักษณะพิเศษที่ยากต่อการปลอมแปลง ก็ยังเผชิญกับการปลอมแปลงอย่างไม่จบสิ้น ซึ่งธนาคารแห่งประเทศไทยได้แนะนำวิธีสังเกตง่ายๆ 3 วิธี ได้แก่ สัมผัส  ยกส่อง และพลิกเอียง​ โดยควรสังเกตจุดสำคัญต่างๆ บนธนบัตรอย่างน้อย 3 จุดขึ้นไป สำหรับธนบัตรแบบที่ใช้ในปัจจุบัน ซึ่งมีรายละเอียด ดังนี้

1. กระดาษธนบัตร 

ทำจากกระดาษที่มีใยฝ้ายเป็นส่วนป​ระกอบหลัก จึงมีความแกร่งทนทานและไม่ยุ่ยง่าย เมื่อจับสัมผัสจะให้ความรู้สึกแตกต่างจากกระดาษทั่วไป

แนะนำให้อ่านเพิ่ม:  วิธีเก็บเงินแบบอากงสอนไว้

วิธีดูแบงค์ปลอม (1)วิธีดูแบงค์ปลอม (2)

2. ลายพิมพ์เส้นนูน 

เกิดจากการพิมพ์เส้นนูนโดยใช้แม่พิมพ์ที่มีร่องหมึกลึกและใช้แรงกดพิมพ์สูง หมึกพิมพ์จึงนูนขึ้นมาจากเนื้อกระดาษ ภาพและลายเส้นที่ได้จึงมีรายละเอียดคมชัด ซึ่งใช้ในการพิมพ์พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์ คำว่า “รัฐบาลไทย” ตัวอักษรและตัวเลขแจ้งชนิดราคา เมื่อสัมผัสด้วยปลายนิ้วมือ ​จะรู้สึกสะดุด

วิธีดูแบงค์ปลอม (3)

3. ลายน้ำ 

​เป็นส่วนหนึ่งในเนื้อกระดาษ เกิดจากขั้นตอนการผลิตกระดาษโดยใช้กรรมวิธีพิเศษที่ทำให้เนื้อกระดาษมีความหนาบางไม่เท่ากันจนเกิดเป็นภาพตามต้องการ ธนบัตรไทยมีลายน้ำเป็นพระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อยกส่องกับแสงสว่างจะเห็นได้อย่างชัดเจนทั้งด้านหน้าและด้านหลังของธนบัตร นอกจากนี้ ลายน้ำยังมีรูปลายไทยที่มีความโปร่งแสงเป็นพิเศษวางควบคู่ไว้ ซึ่งมีรูปลักษณ์แตกต่างกันไปตามชนิดราคาและแบบของธนบัตร

แนะนำให้อ่านเพิ่ม:  วิธีเก็บเงินแบบอากงสอนไว้

วิธีดูแบงค์ปลอม (4)

4. แถบสีโลหะ 

เกิดจากขั้นตอนการผลิตกระดาษโดยใช้กรรมวิธีพิเศษที่ฝังแถบพลาสติกขนาดเล็กเคลือบด้วยสีโลหะไว้ในเนื้อกระดาษตามแนวตั้ง และมีบางส่วนของแถบปรากฎให้เห็นเป็นระยะที่ด้านหลัง และจะเปลี่ยนสีเมื่อเปลี่ยนมุมมอง ภายในแถบจะมีตัวเลขและตัวอักษรแจ้งชนิดราคาขนาดเล็ก เมื่อยกธนบัตรส่องดูกับแสงสว่างจะมองเห็นและอ่านได้ชัดเจนทั้งสองด้าน​

วิธีดูแบงค์ปลอม (5)

5. ภาพซ้อนทับ  

เกิดจากเครื่องพิมพ์ที่สามารถพิมพ์ภาพได้ทั้งสองด้านในเวลาเดียวกัน ทำให้ลวดลายที่ออกแบบไว้ในตำแหน่งตรงกันทั้งด้านหน้าและด้านหลังซ้อนทับกันสนิท หรือประกอบกันขึ้นเป็นลวดลายหรือภาพที่สมบูรณ์ สามารถสังเกตได้ด้วยการยกธนบัตรขึ้นส่องดูกับแสงสว่าง

วิธีดูแบงค์ปลอม (6)

​เมื่อส่องกับแสงสว่างลวดลายทั้งสองด้านจะซ้อนทับกันเป็นตัวเลข 100 ที่สมบูรณ์​​

วิธีดูแบงค์ปลอม (7)

​เมื่อส่องกับแสงสว่างลวดลายทั้งสองด้านจะซ้อนทับกันเป็นรูปดอกบัวที่สมบูรณ์​

6. หมึกพิมพ์พิเศษสลับสี 

เป็นหมึกพิมพ์ซึ่งสามารถเปลี่​​ยนจากสีหนึ่งสลับเป็นอีกสีหนึ่งเมื่อมองจากต่างมุม สามารถสังเกตเห็นได้ด้วยการพลิกเอียงธนบัตร ส่วนบนของตัวเลข 1000 จะเปลี่ยนจากสีทองเป็นสีเขียวอ่อน

แนะนำให้อ่านเพิ่ม:  วิธีเก็บเงินแบบอากงสอนไว้

วิธีดูแบงค์ปลอมa

7. แถบฟอยล์ 3 มิติ 

ผนึกไว้ตามแนวตั้ง ภายในมีภาพที่เป็นมิติ เมื่อพลิกเอียงธนบัตรไปมาจะเห็นองค์ประกอบต่างๆ ในแถบฟอยล์เคลื่อนไหว และเปลี่ยนสีสะท้อนแสงวาววับสวยงาม

วิธีดูแบงค์ปลอมb
8. ตัวเลขแฝง 

เป็นตัวเลขที่ซ่อนอยู่ในลวดลายเส้นนูน จะมองเห็นได้เมื่อพลิกเอียงธนบัตรเข้าหาแสงสว่าง โดยมองผ่านจากมุมล่างซ้ายเข้าหากึ่งกลางธนบัตร

วิธีดูแบงค์ปลอม (9)
9. ตัวเลขจิ๋ว ​​

ลวดลายบางส่วนออกแบบให้มีตัวเลขหรือตัวอักษรขนาดจิ๋วซ่อนไว้อย่างกลมกลืน เพื่อให้ยากต่อการปลอมแปลง จะมองเห็นได้อย่างชัดเจนเมื่อใช้แว่นขยาย

วิธีดูแบงค์ปลอม (1)
10. ลักษณะพิเศษภายใต้รังสีเหนือม่วง 

พิมพ์ด้วยหมึกพิมพ์พิเศษเรืองแสง เป็นหมึกพิมพ์ซึ่งสามารถมองเห็นการเรืองแสงเมื่ออยู่ภายใต้รังสีเหนือม่วง ซึ่งนำมาใช้บริเวณลวดลายสีพื้น หมวดอักษรและเลขหมายของธนบัตร

วิธีดูแบงค์ปลอม (1)วิธีดูแบงค์ปลอมa วิธีดูแบงค์ปลอมb

ที่มาและรูปประกอบจาก:

https://www.bot.or.th/Thai/Banknotes/Pages/counterfeit.aspx